BÀI 25: KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA TOÀN QUỐC (1873 - 1884)
I.THỰC DÂN PHÁP ĐÁNH BẮC KÌ LẦN THỨ NHẤT CUỘC KHÁNG CHIẾN Ở HÀ NỘI VÀ CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC KÌ:
1. Tình hình Việt Nam trước khi Pháp đánh chiếm Bắc Kì:
* Chính sách của Pháp :
- Pháp thiết lập bộ máy cai trị có tính chất quân sự từ trên xuống .
- Bóc lột bằng tô thuế , cướp đoạt ruộng đất của nông dân,vơ vét lúa gạo để xuất khẩu
- Mở trường đào tạo tay sai và báo chí tuyên truyền cho kế hoạch xâm lăng của Pháp .
* Chính sách đối nội , đối ngoại của triều đình Huế lỗi thời :
- Vơ vét tiền của để phục vụ cuộc sống xa hoa và bồi thường chiến phí .
- Kinh tế sa sút , tài chính thiếu hụt , binh lực suy yếu.
- Bế quan tỏa cảng (đóng cửa).
- Khởi nghĩa nông dân .
2. Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng bắc Kì ( 1873 -1874)
* Kế hoạch đánh Bắc Kỳ của thực dân Pháp:
* Âm mưu của Pháp đánh ra Bắc Kì:
- Lợi dụng việc triều đình nhờ Pháp đem tàu ra vùng biển Hạ Long đánh dẹp “ hải phỉ”, cho tên lái buôn Đuy – puy vào gây rối ở Hà Nội.
- Lấy cớ giải quyết vụ Đuy – puy , Pháp củ Gác – ni – ê chỉ huy 200 quân kéo ra Bắc.
* Diễn biến:
- Ngày 20-11-1873,Pháp nổ dúng đánh và chiếm thành Hà Nội .
- Quân Pháp nhanh chóng chiếm các tỉnh hải Dương, Hưng Yên, Ninh Bình, Nam Định.
3.Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kỳ 1873-1874.
- Khi Pháp kéo vào Hà Nội, nhân dân ta anh dũng chống Pháp như trận chiến đấu ở cửa Ô Thanh Hà ( Quan Chưởng)
- Tại các tỉnh đồng bằng, ở đâu Pháp cũng vấp phải sự kháng cự của nhân dân ta. Các căn cứ kháng chiến được hình thành ở Thái Bình, Nam Định.
- Ngày 21/12/1873, quân Pháp bị thất bại ở Cầu Giấy, Gác–ni–ê bị giết.
- Song triều đình lại kí Hiệp ước Giáp Tuất ( 15/3/1874)
II. THỰC DÂN PHÁP ĐÁNH CHIẾM BẮC KÌ LẦN THỨ HAI. NHÂN DÂN BẮC KÌ TIẾP TỤC KHÁNG CHIẾN TRONG NHỮNG NĂM 1882 -1884:
1.Thực dân Pháp đánh Bắc Kỳ lần thư hai 1882
* Âm mưu của Pháp:
- Sau Hiệp ước 1874, Pháp quyết tâm chiếm bằng được Bắc Kì, biến nước ta thành thuốc địa.
- Lấy cớ triều đình Huế vi phạm Hiệp ước 1874, tiếp tục giao thiệp với nhà Thanh , Pháp đem quân xâm lược Bắc Kì lần 2.
- Ngày 3-4-1882 , quân Pháp do Ri -vi -e chỉ huy đã kéo ra Hà Nội khiêu khích.
- 25-4-1882 , Ri- vi- e gửi tối hậu thư cho Tổng Đốc Hoàng Diệu đòi nộp khí giới và giao thành không điều kiện .
- Không đợi trả lời, quân Pháp nổ súng tấn công và chiếm thành Hà Nội. Cuộc chiến đấu diễn ra ác liệt từ sáng đến trưa, Hoàng Diệu thắt cổ tự vẫn.
- Sau đó, Pháp chiếm Hòn Gai , Nam Định . . . .
2.Nhân dân Bắc Kỳ tiếp tục kháng Pháp:
- Ở Hà Nội, nhân dân tự tay đốt nhà, tạo thành bức tường lửa chặn bước tiến của quân giặc.
- Tại các nơi khác, nhân dân tích cực đắp đập, cắm kè trên sông, làm hầm chông, cạm bẫy đểngăn bước tiến của quân Pháp.
- 19-5-1883, quân ta giành thắng lợi trong trận Cầu-Giấy lần thư hai , Ri- vi- e bỏ mạng .
- Chiến thắng Cầu Giấy lần 2 làm cho Pháp hoang mang, dao động, chúng định bỏ chạy nhưng triều đình Huế lại chủ trương thương lượng với Pháp với hy vọng Pháp sẽ rút quận.
* Nội dung Hiệp ước Giáp Tuất 15-3- 1874: triều đình Huế thừa nhận cho Pháp chiếm cả 6 tỉnh Nam Kỳ .Chịu lệ thuộc ngoại giao và thương mại
* Nhận xét : mất chủ quyền ở Nam Kỳ , lệ thuộc về ngoại giao và thương mại xuất phát ý thức bảo vệ quyền lợi và dòng họ
* Diễn biến:
3. Hiệp ước Pa tơ nốt . Nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ.
- 18-8-1883 Hạm đội Pháp đánh Thuận An, đến ngày 20/8, Pháp đổ bộ lên khu vực này.
- Ngày 25/8/1883, triều đình Huế ký vớp Pháp Hiệp ước Hác măng.
- Nội dung: Triều đình Huế thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Bắc KÌ, Trung Kì.
- Sau hiệp ước Hác – măng, Pháp chiếm hàng loạt các tỉnh Bắc Kì: Bắc Ninh, Tuyên Quang, Thái Nguyên . . .
- Ngày 6/6/1884, Pháp buộc triều đình Huế ký hiệp ước Pa –tơ – nốt. Với hiệp ước này, nhà nước phong kiến Nguyễn với tư cách là một quốc gia độc lập đã hoàn toàn sụp đổ..
Dặn dò:
- Tại sao mãi đến 1882, Pháp mới đánh chiếm Bắc kì?
- Tình hình nhà nước phong kiến Việt Nam sau 1874?
- Cuộc chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội năm 1883 có khác gì so với 1873?
- Lập bảng niên biểu nội dung chính của các hiệp ước 1883 -1884
- Tại sao nói từ 1858 - 1884 là quá trình triều đình Huế đầu hàng từng bước đến đầu hàng toàn bộ trước quân xâm lược.